انواع شوره سر علائم و درمان آن‌ها

شوره سر یک ناهنجاری بسیار شایع پوست و مو است که با پوسته ریزی پوست سر مشخص می‌شود. و همراه با خارش و گاهی اوقات همراه با قرمزی و دلمه در پوست سر و بدن است. شوره سر به پوسته‌های قابل مشاهده پوست گفته می‌شود. پوست سر مانند پوست قسمت‌های دیگر بدن حالت سنگفرشی لایه‌ای دارد که به طور مرتب در اندازه‌های میکروسکوپی پوست‌ریزی می‌کند. تخمین زده شده است سالانه حدود ۴ کیلوگرم از سلول‌های کورنئوسایت هر ضخص پوست‌ریزی می‌کند. در برخی موارد مانند بروز شوره سر پوست‌ریزی روند صعودی به خود می‌گیرد. این بیماری از زمان‌های گذشته و همواره در طول تاریخ به عنوان یکی از مشکلات مرتبط با زیبایی پوست و مو مطرح بوده و بشر همواره در تلاش برای رهایی از این عارضه بوده است.

انواع شوره سر علائم و درمان آن‌ها

شیوع

شیوع شوره سر همواره با عادت‌های شامپو زدن جمعیت‌ها تغییر می‌کند. در گذشته تخمین زده شده است که تقریبا ۵۰% از جمعیت‌ها در مرحله‌ای از زندگی شوره سر داشته‌اند. شیوع پوسته سر در افراد آفریقایی آمریکایی زیادتر است به ویژه زنان که این مرتبط با کاهش میانگین مصرف شامپو در مدل موهای آفریقایی آمریکایی تبار می‌باشد. لزومی ندارد پخش شوره در تمام پوست سر به صورت یکسان باشد.
شوره سر از آن دسته مشکلاتی است که نه تنها به سلامت مربوط می‌شود و ممکن است نشانه بیماری‌های مختلف پوستی باشد بلکه از نظر ظاهری هم فکر فرد را به خودش مشغول می‌کند. در فرد مبتلا به شوره پوسته‌های سفیدرنگ در لا به لا یموها دیده می‌شود که گاهی روی شانه‌ها ریخته و از نظر زیبایی و اجتماعی ناخوشایند است. این ترس و نگرانی از شوره سر تا جایی پیش می‌زود که پوشیدن لباس‌هایی با رنگ تیره برای خیلی از این افراد به آرزو تبدیل می‌شود.

 

علائم بالینی:

در نوع متوسط شوره سر پوسته‌های ریز در محل خروج برخی از فولیکول‌های مو مشاهده می‌شود. و در درجه‌های شدیدتر پوسته‌های بزرگ‌تر مشاهده می‌شوند که به صورت دسته‌ای روی هم انباشته شده‌اند. در حالت‌های بسیار شدید پوسته‌های حاصل از شوره سر به صورت حصیر متراکم بیشتر سطح پوست سر را می‌پوشانند.

 

انواع شوره سر:

شوره سر به دو فرم دیده می‌شود.

۱-شوره سر خشک:

که در این حالت پوسته‌ها به سر نچسبیده و به صورت پوسته‌های نازک با ظاهر پودری خاکستری روی سر شانه‌ها و اطراف گردن دیده می‌شوند و ظاهر بسیار زشت و زننده‌ای به وجود می‌آورند. در این نوع شوره سر خارش هم وجود دارد.

۲-شوره سر چرب:

که در آن پوسته‌ها بزرگ‌تر و چرب بوده و لذا به هم چسبیده و بسیار ناراحت می‌کند. تغلب اوقات خارش هم وجود دارد.

انواع شوره سر

نقش ژنتیک در بروز شوره سر:

بیماران دچار شوره به طور معمول یک تاریخچه فامیلی مثبت با مشکلات مشابه را گزارش می‌دهند که نشان دهنده ژنتیکی بودن بیماری است. این بیماری ممکن است به صورت پوسته‌های نازک روغن یدر پوست سر نوزاد وجود داشته سپس در دوران بچگی کاهش یابد و در دوره بلوغ و جوانی برگردد و پس از آن به طور ناگهانی ظاهر شود. بعضی از مطالعات فزایش دیگری را در فعالیت شوره سر در دوره میانسالی نشان داده‌اند.

 

مکانیزم ایجاد شوره سر:

در پوست سر به طور طبیعی در اثر لایه لایه شدن طبقه شاخی آن، لایه‌های شاخی قدیمی جدا شده و لایه‌های جدید جایگزین می‌گردند. در حالت عادی این سلول‌ها ظرف ۲۰_۳۰ روز مراحل رشد خود را طی کرده و از سطح پوست به صورت سلول‌های مرده به بیرون ریخته می‌شوند. در صورتی که این روند به شکل غیر عادی تسریع گردد تعداد سلول‌های مرده افزایش یافته و همراه با چربی و ترشحات دیگر پوست تشکیل شوره سر را می‌دهند. بنابراین شوره سر در اثر جدا شدن  سلول‌های خارجی پوست سر به وجود می‌آید و باید نسبت به درمان عارضه شوره سر اقدام کرد. وقتی شوره گسترش پیدا کند و مناطق وسیع‌تری از پوست بدن را درگیر کند و یک پاسخ التهابی نیز با آن همراه شود درماتیت سبورئیک ایجاد می‌شود.

 

علل اصلی ایجاد شوره سر:

بررسی‌ها نشان می‌دهد شوره سر در نتیجه عوامل اصلی زیر ایجاد می‎‌شود:
سبوم
مالاسزیا
التهاب

 

ترشح بیش از حد سبوم:

سبوم یک ماده چربی است که توسط غدد سباسه ساخته شده و بر روی پوست ترشح می‌شود. سبوم یک مایع روغنی به رنگ زرد روشن است. سبوم مخلوطی از تری گلیسیرید، اسیدهای چرب، استرهای موم، استرهای استرول، کلسترول و اسکوآلن آن است.
سبوم پوست ومو را در مقابل آن محافظت می‌کند و مانع از خشک شدن شکنندگی و ترکیدن آنها می‌شود.
اما ترشح بیش از حد سبوم باعث برخی مشکلات پوستی از قبیل شوره درماتیت سبورئیک و جوش و آکنه می‌شود. تری گلیسیریدهای موجود در سبوم توسط باکتری‌ها و قارچ‌های روی پوت شکسته شده به مونوگلیسیرید و اسیدهای چرب آزاد تبدیل می‌شود. اسیدهای چرب آزاد نقش کلیدی در افزایش سرعت تکثیر سلول‌های پوست سر د ارند. از طرفی دیگر ترشح بیش از حد سبوم یک محیط ایده‌آل برای رشد مخمر مالاسزیا فراهم می‌کند و شرایط را برای ایجاد شوره و درماتیت سبورئیک مستعد می‌کند. یکی از آنزیم‌هایی که نقش مهمی در افزایش چربی پوست دارد، آنزیم ۵آلفا_ردوکتاز است. این آنزیم در تبدیل تستوسترون به دی هیدروتستوسترون نقش ایفا می‌‌کند.
دی هیدروتستوسترون اثرات مختلفی بر روی بدن دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به هایپرپلازی خوش خیم و سرطان پروستات، ریزش موی سر مردانه، پرمویی بدن، تغییرات پس از بلوغ در پسران، آکنه، شوره و درماتیت سبورئیک اشاره کرد. در حقیقت دی هیدروتستوسترون با تأثیر بر روی غدد سبابه باعث افزایش ترشح چربی پوست می‌شود که همانطور که اشاره شد چربی بیش از حد پوست نیز از عوامل مهم در بروز شوره و درماتیت سبورئیک است.

 

مخمر مالاسزیا:

مخمر مالاسزیا یک بخشی از فلور طبیعی پوست است. ابعاد این مخمر در حدود ۵ میکرون است و به شکل کپسول‌های پزشکی است. به دلیل اینکه این مخمر، یک میکروارگانیزم چربی دوست است، در مناطقی از پوست که ترشح چربی (سبوم) زیاد است، مثل غدد سباسه مخصوصا در سینه، پشت بدن، صورت و پوست سر یافت می‌شود. این مخمر توانایی هضم متابولیک تری گلیسیریدها و اسیدهای چرب داخل سبوم را داراست.
اگرچه گونه‌های مالاسزیا بخشی از فلور طبیعی پوست انسان هستند اما تحت شرایطی می‌توانند تکثیر بیش از حد کرده و ایجاد بیماری‌های پوستی کنند. از جمله مهم‌ترین بیماری‌های پوستی که توسط گونه‌های مالاسزیا ایجاد می‌شوند عبارتند از:
شوره
درماتیت سبورئیک
پیتریاسیز ورسیکولور
فولیکولیت مالاسزیا
گونه‌های مالاسزیا آنزیمی به نام لیپاز تولید می‌کنند. این مخمرها از لیپاز برای تجزیه سبوم استفاده کرده و ماده مرکبی به نام اسید اولئیک (یک اسید چرب) تولید می‌کنند. این اسید وارد سطحی‌ترین لایه پوست سر می‌شود و روند تغییر سلول‌های پوست سر (تکثیر بیش از حد این سلول‌ها) را در افراد مستعد تسریع کرده و در نهایت شوره سر تشکیل می‌شود. این مخمر باعث خارش و پوسته پوسته شدن ناحیه مبتلا می‌شود. از جمله مهم‌ترین گونه‌های مالاسزیا که در ایجاد شوره و درماتیت سبورئیک نقش دارند عبارتند از مالاسزیا فور فور، مالاسزیا گلوبوزا و مالاسزیااوالی.

 

التهاب:

در اثر فعالیت بیش از حد مخمر مالاسزیا سیستم ایمنی بدن به این مخمر و متابولیت‌های وابسته به آن واکنش نشان می‌دهد که این امر از یک سو باعث فراخوانی نوتروفیل‌ها به محل و از طرف دیگر باعث فعال شدن سیستم کمپلمان می‌شود. همزمان با این وقایع رهاسازی سایتوکاین‌های التهابی صورت می‌گیرد که نتیجه آن ایجاد یک پاسخ التهابی در محل رشد مخمر است که با قرمزی و آزردگی پوست همراه است. گونه‌های مالاسزیا موجب تحریک تولید سایتوکاین‌های متفاوتی می‌شوند.
البته همانطور که پیشتر بیان شد در شوره‌های خفیف پاسخ التهابی دیده نمی‌شود ولی در انواع شدید شوره و درماتیت سبورئیک پاسخ التهابی وجود دارد.

 علل اصلی ایجاد شوره سر

فاکتورهای مؤثر در بروز شوره سر:

از جمله مهم‌ترین فاکتورهایی که می‌تواند در بروز بیماری نقش داشته باشد عبارتند از:
تغذیه
میزان چربی پوست
عدم رعایت نظافت
فشار
استرس
دما
رطوبت

 

تشخیص افتراقی:

برخی از بیماری‌های پوستی دیگر نیز می‌توانند باعث پوسته پوسته شدن سر شوند و علائمی مشابه شوره و درماتیت سبورئیک ایجاد کنند. ار جمله این بیماری‌ها عبارتند از:

۱-پسوریازیس:

پسوریازیس یک بیماری التهابی پوستی است که باعث بروز پلاک‌های قرمز رنگ بر روی پوست شده که با خارش و پوسته ریزی همراه است. این بیماری هنگامی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن سیگنال‌های اشتباهی می‌فرستد. این سیگنال‌ها باعث افزایش سرعت چرخه رشد سلول‌های پوست می‌شود. پسوریازیس اشکال گوناگونی با شدت‌های متفاوت دارد.

۲-درماتیت تماسی ایرتانت:

درماتیت تماسی ایرتانت دارای علائمی مانند نازکی پوست سر، خشکی، سوزش یا خارش می‌باشد که اکثرا به دلیل سورفاکتانت‌های قوی در شامپو و یا مواد شیمیایی قوی که برای آرایش مو استفاده می‌شوند به وجود می‌آید.

۳- کچلی قارچی سر:

این بیماری به ویژه عفونت تریکوفایتون شباهت زیادی به شوره سر و درماتیت شوره‌ای دارد. مشاهده میکروسکوپی پوست سر کندن مو بعلاوه کشت نمونه وقتی باید صورت بگیرد که کچلی قارچ سر یکی از احتمال‌های ممکن باشد.

 

درمان شوره سر:

خوشبختانه شوره سر می‌تواند به راحتی کنترل شود. در موارد خفیف فرد تنها نیاز به پیدا کردن یک شامپوی مناسب دارد که حاوی یک پاک کننده ملایم است. هنگامی که شوره شدید باشد باید از درمان‌های پیشرفته‌تر استفاده کرد. شامپوها و لوسیون‌هایی که حاوی اجزای فعال شیمیایی و گیاهی هستند می‌توانند در درمان نوع شدید شوره سر مؤثر باشند.