چگونه می‌توان قند خون را به سرعت افزایش داد؟

انرژی مورد نیاز برای کار، بازی و یا حتی تفکر صحیح، از قند خون  یا گلوکز خون تامین می‌شود و در سرتاسر بدن جریان می یابد. قند خون، از غذایی که شما می‌خورید، می‌آید. هورمونی به نام انسولین به رفتن قند از جریان خون به سلول‌های بدن شما کمک می‌کند و در سلول‌های برای تولید انرژی استفاده می‌شود. با این حال اگر سطح گلوکز خون شما بیش از حد افت کند، علائمی را تجربه خواهید کرد که برخی از آن‌ها می‌توانند جدی باشند. در این مقاله، انواع غذاهایی را که می‌توانند گلوکز خون شما را سریعاً بالا ببرند، بررسی می‌کنیم. همچنین به راه‌های نگه داشتن قند خون در سطح مناسب آن می‌پردازیم.

قند خون پایین چیست؟

گلوکز خون در طول روز، نوسان دارد. وقتی که از خواب بیدار می‌شوید، قند خون شما در سطح پایینی قرار دارد، به خصوص اگر در ۸ تا ۱۰ ساعت پیش، چیزی نخورده باشید. بعد از خوردن غذا، گلوکز خون شما افزایش می‌یابد. با توجه به این‌که چه زمانی برای آخرین بار غذا خوردین، گلوکز خون نرمال به شرح زیر است:

غذا نخوردن (روزه گرفتن و شرایط مشابه)۷۰-۹۹ mg/dl
۲ ساعت بعد از خوردن وعده‌ی غذاییکمتر از ۱۴۰ mg/dl

قند خون پایین که به هیپوگلیسمی نیز شناخته می‌شود، زمانی است که گلوکز خون شما به زیر ۷۰ mg/dL افت می‌کند. زمانی که علائم افت قند خون، بروز پیدا می‌کند؛ در افراد مختلف، متفاوت است. در هنگام افت قند خون به ۷۰ mg/dL ، برخی از افراد ممکن است احساس دلشوره، سرگیجه و … داشته باشند. در حالی که برخی از افراد، حتی با بیشتر از این مقدار افت قند خون هم، هیچ علائمی را تجربه نمی‌کنند.

یک راه سریع و ساده برای اندازه‌گیری سطح قند خون شما وجود دارد. اگر دیابت یا هر مساله‌ی پزشکی دیگری دارید که باعث می‌شود در برخی از مواقع افت گلوکز خون را تجربه کنید، حتماً به طور مرتب با دستگاه‌های قند خون خانگی، میزان آن را چک کنید. در صورتی که تست قند خون نشان‌دهنده‌ی پایین‌تر از حد نرمال بودن گلوکز خون شما باشد، می‌توانید از برخی از روش‌ها برای به حد نرمال بازگرداندن گلوکز خون خود، استفاده کنید.

علائم قند خون پایین چیست؟

علائم گلوکز خون پایین در افراد، متفاوت است و حتی می‌تواند برای یک فرد، هربار به شکل متفاوتی باشد. در چنین شرایطی، شما در هنگام تجربه‌ی اولیه‌ی افت گلوکز خون، علائم مشخص و در دفعات بعدی، علائم متفاوتی را تجربه‌ می‌کنید. شایع‌ترین علائم خفیف تا متوسط افت قند خون، شامل موارد زیر است:

  • عرق کردن
  • لرز
  • سرگیجه
  • اضطراب
  • خوب‌آلودگی
  • ضعف
  • گرسنگی ناگهانی
  • سردرگمی
  • مشکل در تمرکز
  • رنگ پریدگی
  • ضربان قلب غیرمعمول
  • سردرد

علائم شدیدتر هیپوگلیسمی شامل موارد زیر است:

  • ناتوانی در خوردن و نوشیدن
  • تشنج
  • ناهشیاری

در برخی از موارد، بعد از چند بار افت گلوکز خون، هیپوگلیسمی ناخودآگاه اتفاق می‌افتد. این اتفاق زمانی می‌افتد که بدن به گلوکز خون پایین عادت کرده باشد، بنابراین تشخیص علائم دشوار است.

هیپوگلیسمی ناخودآگاه می‌تواند خطر ناک باشد، چرا که احتمال هیپوگلیسمی شدید را افزایش و احتمال درمان گلوکز خون پایین را کاهش می‌دهد. در مواردی که علائم متوسط و خفیف افت قند خون بروز پیدا می‌کند، می‌توانید خودتان کارهایی برای بالا بردن سطح آن و رساندنش به سطح نرمال انجام دهید. در موارد شدید و جدی، مراجعه و دریافت نظر پزشک ضروری است.

چه غذاهایی باعث بالا رفتن سریع قند خون می‌شود؟

از آن‌جایی که گلوکز خون شما از غذاها و نوشیدنی‌های مورد مصرف شما تامین می‌شود؛ یکی از ساده‌ترین روش‌ها برای بالا بردن سریع قند خونتان، خوردن یک میان‌وعده‌ است. انجمن دیابت آمریکا، قانون ۱۵-۱۵ را توصیه می‌کند. اگر گلوکز خون شما به زیر ۷۰ mg/dL رسیده است، ۱۵ گرم کربوهیدرات مصرف کرده، سپس ۱۵ دقیقه صبر کنید. بعد مجدداً قند خون خود را اندازه بگیرید. اگر هنوز قند خونتان، زیر ۷۰ بود، ۱۵ گرم دیگر کربوهیدرات مصرف کنید، ۱۵ دقیقه صبر کنید و بعد قند خونتان را اندازه‌گیری کنید. مواد غذایی که برای بالا آوردن سریع گلوکز خون می‌توانید از آن استفاده کنید، شامل موارد زیر است:

  • یک تکه میوه مثل موز، سیب یا پرتقال
  • دو قاشق غذاخوری کشمش
  • ۱۵ حبه انگور
  • ۱/۲ فنجان آب سیب، آب گریپ‌فروت، آب آناناس
  • ۱/۲ سودا (سودای معمولی و قنددار)
  • یک فنجان شیر بدون چربی
  • ۴ عدد آبنبات استاربرستز
  • ۱ قاشق غذاخوری عسل یا ژلاتین
  • یک قاشق غذاخوری شکر محلول در آب

موادغذایی مثل کره‌ی بادام زمینی، بستنی و شکلات که پروتئین یا چربی دارند، می‌توانند برای بالا بردن قند خون شما مفید باشند، به شرطی که قند خونتان زیر ۷۰ نباشد. مواد غذایی مثل نان غلات و سایر موادغذایی با فیبر بالا به زمان بیشتری برای جذب شدن به جریان خون نیاز دارند. به همین علت این مواد غذایی مانند غذاهایی که کربوهیدرات ساده دارند، نمی‌توانند قند خون را به سرعت بالا ببرند.

آیا می‌توان بدون غذا، قند خون را افزایش داد؟

ژل گلوکز و قرص‌های گلوکز جویدنی برای بالا بردن سریع گلوکز خون، مفید و موثر هستند. برای مصرف این دو، احتیاجی به نسخه‌ی پزشک نیست. افرادی که افت گلوکز  خون را به صورت مکرر تجربه می‌کنند، می‌توانند از این دو استفاده کنند.

چه عواملی باعث افت قند خون می‌شود؟

عوامل متعددی باعث افت گلوکز خون می‌شود. برخی از عوامل شایع افت گلوکز خون شامل موارد زیر است:

غذا و نوشیدنی

نخوردن وعده‌های غذایی و یا نخوردن میان‌وعده ممکن است باعث افت گلوکز خون شود. نخوردن کربوهیدرات در طول روز، نخوردن صبحانه برای ساعات طولانی پس از بیدار شدن، خوردن الکل بدون خوردن غذای کافی نیز جز عوامل موثر است.

فعالیت فیزیکی

داشتن فعالیتا فیزیکی فراتر از حد معمول می تواند باعث پایین آمدن قند خون شما شود. بعد از یک تمرین سخت ورزشی، حتماً موارد زیر را رعایت کنید تا درگیر افت گلوکز خون نشوید:

  • استفاده از غذاهایی که کربوهیدرات ساده‌ی بیشتری دارند، مانند میوه‌ی تازه، شیرشکلات و یا آبنبات‌های میوه‌ای با فاصله‌ی کوتاه از ورزش
  • فاصله ننداختن بیش از حد بین تمرین و خوردن یک وعده‌ی غذایی نرمال

انسولین

اگر دیابت دارید، استفاده از انسولین سینتتیک، ممکن است مفید باشد. در برخی از موراد، استفاده از انسولین ممکن است به علل زیر باعث ایجاد هیپوگلیسمی شود:

  • استفاده‌ی بیش از حد آن
  • احتمال واکنش ناگهانی متفاوت بدن به انسولین
  • تداخل انسولین با سایر داروها از جمله مگلیتینیدها و سولفونیلوراز

جمع بندی

افت گلوکز خون می‌تواند مساله‌ای موقت و ناشی از نخوردن یک وعده‌ی غذایی یا کم غذا خوردن باشد. افت گلوکز خون، ممکن است بی‌خطر باشد؛ به خصوص اگر بتوانید با خوردن یک میان وعده، آن را افزایش دهید. با این حال، در برخی از مواقع افت گلوکز خون، می‌تواند به دیابت یا بیماری دیگری مرتبط باشد. اگر علائم  شما جدی باشد یا خوردن میان وعده باعث بهبود وضعیت شما نشود؛ حتماً به پزشک مراجعه کنید. برای اطلاعات بیشتر با ما در ارتباط باشید.

منبع